พระพุทธทวิยานสมานธรรม พระนามพระราชทาน สายธารธรรมเชื่อมสัมพันธ์จีน–ไทย

ในโอกาสนี้ พระอาจารย์วิศวภัทร มณีปัทมเกตุ ประธานศูนย์แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมพระพุทธศาสนามหายานจีน–ไทย และรองประธานโครงการแปลพระสูตรมหายานจีน–ไทยเฉลิมพระเกียรติ พร้อมด้วยคณะพระภิกษุและสามเณรจากอารามวัตรมหายาน เข้าร่วมพิธี โดยได้รับเมตตาจากพระครูประสิทธิสรการ ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดสระเกศ ราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร มาร่วมพิธีด้วย

ผู้ร่วมพิธีประกอบด้วย พันตำรวจเอกโกวิทย์ จิรชนานนท์ ที่ปรึกษาศูนย์แลกเปลี่ยนฯ และประธานดำเนินการ นายชิม ชินวิริยกุล นายกสมาคมแต้จิ๋วแห่งประเทศไทย คณะกรรมการโรงพยาบาลเทียนฟ้า ตลอดจนสาธุชนผู้มีจิตศรัทธา ร่วมกันสืบสานพระพุทธศาสนาและความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมจีน–ไทย

พระนามพระราชทาน “พระพุทธทวิยานสมานธรรม” มีความหมายอย่างไร

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามพระพุทธรูปปางนาคปรก ศิลปะทวารวดี อันเป็นพระพุทธรูปประจำพระชนมวารวันเสาร์ ว่า “พระพุทธทวิยานสมานธรรม” มีนามภาษาจีนว่า “双乘圆融法佛”

ความหมายของพระนามสื่อถึงพระพุทธธรรมของยานทั้งสอง ได้แก่ สาวกยานและมหายาน ซึ่งสอดคล้องสมานกันเป็นหนึ่งเดียว คือ พุทธยาน อันเป็นยานนำพาสรรพสัตว์ไปสู่ความพ้นทุกข์

พระนามดังกล่าวยังสะท้อนสายธารธรรมของพระพุทธศาสนาในสองประเทศและสองวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงถึงกัน แม้มีรูปแบบการสืบทอดและการแสดงออกทางศิลปวัฒนธรรมแตกต่างกัน แต่ต่างมุ่งสู่การพัฒนาปัญญา ความกรุณา และการดับทุกข์

นอกจากนี้ ยังพระราชทานพระราชานุญาตให้เชิญอักษรพระนามาภิไธย “ส.ธ.” และลายพระราชหัตถ์อักษรจีนชื่อ ศูนย์แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมพระพุทธศาสนามหายานจีน–ไทย — 中泰汉传佛教文化交流中心 ประดิษฐานไว้ด้านหลังองค์พระพุทธปฏิมากร

พระพุทธรูป 3 รูปแบบ และเหรียญที่ระลึก

การจัดสร้างพระพุทธทวิยานสมานธรรมประกอบด้วยพระพุทธรูป 3 รูปแบบ ซึ่งผสานองค์ประกอบทางศิลปกรรมและคติธรรมของพระพุทธศาสนาไทย–จีน พร้อมจัดสร้างเหรียญที่ระลึก

1. ประทับบนคันธหัสดินทร์เผือก 6 งา พระพุทธทวิยานสมานธรรมรูปแบบแรกประทับบน คันธหัสดินทร์เผือก 6 งา (六牙香象王) ออกแบบตามศิลปะจีน โดยใช้ช้างเผือกหกงาเป็นสัญลักษณ์สื่อถึงการบำเพ็ญบารมี 6 ประการของพระโพธิสัตว์ องค์ประกอบนี้ถ่ายทอดแนวทางแห่งการบำเพ็ญคุณธรรมเพื่อประโยชน์แก่สรรพสัตว์ และเชื่อมโยงพุทธศิลป์เข้ากับอุดมคติของพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนามหายาน
2. ประทับบนเต่ามังกร รูปแบบที่สองประทับบน เต่ามังกร ตามศิลปะจีน เป็นสัญลักษณ์ของการเทิดพระเกียรติและถวายพระพรชัยมงคล การออกแบบถอดแบบจากป้ายชื่อศูนย์แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมพระพุทธศาสนามหายานจีน–ไทย จึงมีความเชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ของศูนย์ฯ และเจตนารมณ์ในการส่งเสริมความสัมพันธ์ทางพระพุทธศาสนาระหว่างสองประเทศ
3. ประทับบนปัทมอาสน์ ผสานฐานไทยและลายเมฆมงคลจีน รูปแบบที่สามประทับบน ปัทมอาสน์ โดยผสานฐานแบบไทยเข้ากับลายเมฆมงคลแบบจีน สื่อถึง ธรรมเมฆภูมิ (法云地) ตามคติในอวตังสกสูตร ทศภูมิวรรค (华严经十地品) ธรรมเมฆภูมิ หมายถึง “ภูมิแห่งเมฆธรรม” เป็นภูมิที่ 10 ในลำดับทศภูมิของพระโพธิสัตว์ สื่อถึงการบำเพ็ญบารมีขั้นสูงก่อนเข้าสู่พุทธภูมิ

ภาพเปรียบของ “เมฆธรรม” คือเมฆที่แผ่ปกคลุมท้องฟ้าและโปรยฝนลงมาหล่อเลี้ยงชีวิต เปรียบกับปัญญาและมหากรุณาของพระโพธิสัตว์ที่แสดงธรรมเกื้อกูลสรรพสัตว์อย่างกว้างขวาง ลายเมฆบนฐานพระพุทธรูปจึงมีความหมายทางธรรมควบคู่กับความงามทางศิลปกรรม

เหรียญที่ระลึก

นอกเหนือจากพระพุทธรูปทั้งสามรูปแบบ ยังมีการจัดสร้าง เหรียญที่ระลึกพระพุทธทวิยานสมานธรรม เป็นส่วนหนึ่งของการจัดสร้างในวาระเฉลิมพระเกียรติครั้งนี้

เตรียมอัญเชิญประดิษฐาน ณ พุทธคีรีและอารามสำคัญในจีน

โครงการมีแผนอัญเชิญพระพุทธทวิยานสมานธรรมไปประดิษฐาน ณ พุทธคีรีที่สัมพันธ์กับพระมหาโพธิสัตว์ 5 พระองค์ ได้แก่

1. พระมัญชุศรีมหาโพธิสัตว์ ณ ภูเขาอู่ไถ มณฑลซานซี (山西省五台山)
2. พระสมันตภัทรมหาโพธิสัตว์ ณ ภูเขาเอ๋อเหม่ย มณฑลเสฉวน (四川省峨眉山)
3. พระอวโลกิเตศวรมหาโพธิสัตว์ ณ ภูเขาผู่ทว้อ มณฑลเจ้อเจียง (浙江省普陀山)
4. พระกษิติครรภมหาโพธิสัตว์ ณ ภูเขาจิ่วฮวา มณฑลอันฮุย (安徽省九华山)
5. พระเมตไตรยมหาโพธิสัตว์ ณ ภูเขาเสวี่ยโต้ว เมืองหนิงโป มณฑลเจ้อเจียง (浙江省宁波市雪窦山)

นอกจากนี้ ยังมีแผนอัญเชิญไปประดิษฐานยังสมาคมพระพุทธศาสนาในมณฑลต่าง ๆ และอารามสำคัญทั่วสาธารณรัฐประชาชนจีน รวมถึงประเทศที่มีวัฒนธรรมพระพุทธศาสนามหายานแบบจีน เพื่อสืบสานความสัมพันธ์และการแลกเปลี่ยนทางพระพุทธศาสนาให้กว้างขวางยิ่งขึ้น

เมื่อวันมาฆบูชาตรงกับเทศกาลหง่วงเซียว

วันที่ 3 มีนาคม พ.ศ. 2569 ตรงกับวันมาฆบูชา ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 4 ตามปฏิทินจันทรคติไทย และตรงกับวันที่ 15 เดือน 1 ตามปฏิทินจันทรคติจีน อันเป็นวันเทศกาลหง่วงเซียว (元宵节) หรือเทศกาลโคมไฟ จึงเป็นวาระที่วันสำคัญของพุทธศาสนิกชนไทยและประเพณีจีนมาบรรจบกันในวันเดียวกัน

วันมาฆบูชา: ความพร้อมเพรียงของหมู่สงฆ์และหลักแห่งการดำเนินชีวิต

วันมาฆบูชาเป็นวันที่พุทธศาสนิกชนระลึกถึง จาตุรงคสันนิบาต หรือการประชุมพร้อมด้วยองค์ประกอบสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

1. พระสงฆ์ 1,250 รูปมาประชุมพร้อมกันโดยมิได้นัดหมาย
2. พระสงฆ์ทั้งหมดเป็นพระอรหันต์
3. พระสงฆ์ทั้งหมดได้รับการอุปสมบทจากพระพุทธเจ้าโดยตรง หรือเอหิภิกขุอุปสัมปทา
4. การประชุมเกิดขึ้นในวันเพ็ญเดือน 3

ในโอกาสนั้น พระพุทธเจ้าทรงแสดง โอวาทปาติโมกข์ ซึ่งมีหลักสำคัญที่พุทธศาสนิกชนน้อมนำมาปฏิบัติ ได้แก่ การไม่ทำบาปทั้งปวง การทำกุศลให้ถึงพร้อม และการชำระจิตของตนให้ผ่องใส

หลักธรรมดังกล่าวสอดคล้องกับคาถาที่รู้จักในพระพุทธศาสนาจีนว่า 七佛通戒偈 ซึ่งมีข้อความว่า

诸恶莫作 — ไม่ทำบาปทั้งปวง
众善奉行 — บำเพ็ญกุศลทั้งปวง
自净其意 — ชำระจิตของตนให้ผ่องใส
是诸佛教 — นี้คือคำสอนของพระพุทธเจ้าทั้งหลาย

ในแง่ของการน้อมนำมาปฏิบัติ เหตุการณ์จาตุรงคสันนิบาตยังชวนให้เห็นคุณค่าของความพร้อมเพรียงที่ตั้งอยู่บนธรรม และการร่วมกันธำรงพระศาสนาด้วยความบริสุทธิ์ใจ

เทศกาลหง่วงเซียว: แสงโคมแห่งความพร้อมหน้า

เทศกาลหง่วงเซียวตรงกับวันเพ็ญแรกของปีใหม่ตามปฏิทินจันทรคติจีน เป็นเทศกาลที่สัมพันธ์กับการประดับโคมไฟ การพบปะของครอบครัว และความหมายแห่งความพร้อมหน้าและความสมานฉันท์

ที่มาของประเพณีจุดโคมมีคำอธิบายหลายแนวทาง โดยเรื่องเล่าหนึ่งเชื่อมโยงกับรัชสมัยฮั่นหมิงตี้แห่งราชวงศ์ฮั่นตะวันออก และการจุดประทีปบูชาพระพุทธเจ้า ก่อนที่ประเพณีจะพัฒนาสืบต่อมาเป็นเทศกาลสำคัญในสังคมจีน

การประกอบพิธีเททองหล่อพระพุทธทวิยานสมานธรรมในวันที่วันมาฆบูชาและเทศกาลหง่วงเซียวตรงกัน จึงอาจมองได้ว่าเป็นภาพสะท้อนเชิงสัญลักษณ์ของ แสงแห่งพระธรรมและแสงแห่งความพร้อมหน้า ที่เชื่อมโยงผู้คนต่างวัฒนธรรมเข้าด้วยกัน

สืบสานสายธารธรรมผ่านพุทธศิลป์จีน–ไทย

พระพุทธทวิยานสมานธรรมถ่ายทอดความหมายของการประสานสัมพันธ์ทั้งในระดับหลักธรรม ศิลปกรรม และวัฒนธรรม ผ่านพระนามพระราชทานและองค์ประกอบของพระพุทธรูปแต่ละรูปแบบ

การจัดสร้างและแผนอัญเชิญไปประดิษฐานในอารามต่าง ๆ จึงเป็นอีกกิจกรรมหนึ่งที่แสดงถึงบทบาทของศูนย์แลกเปลี่ยนวัฒนธรรมพระพุทธศาสนามหายานจีน–ไทย ในการสืบสานพระพุทธศาสนา ส่งเสริมความเข้าใจระหว่างวัฒนธรรม และเชื่อมสายสัมพันธ์ของพุทธศาสนิกชนไทย–จีนภายใต้ร่มพระบารมี

愿月圆人圆，福慧双增
ขอให้ทุกท่านพร้อมหน้าดุจจันทร์เพ็ญ เจริญยิ่งด้วยบุญและปัญญา